Yutma Güçlüğü

Yutma güçlüğü, yiyecek, içecek veya tükürüğü yutarken zorlanma, lokmanın boğazda ya da yemek borusunda takılması, yutarken ağrı, öksürme, boğulma hissi veya göğüs arkasında takılma hissiyle ortaya çıkabilen önemli bir belirtidir. Tıbbi olarak disfaji olarak da adlandırılan yutma güçlüğü; reflü, yemek borusu iltihabı, yemek borusu darlığı, motilite bozuklukları, alerjik yemek borusu hastalıkları, nörolojik durumlar veya farklı sindirim sistemi hastalıklarıyla ilişkili olabilir. Özellikle ilerleyen, sık tekrarlayan veya kilo kaybı, kanama, ağrı ve yemek takılmasıyla birlikte görülen yutma güçlüğünde gastroenteroloji uzmanı değerlendirmesi önemlidir.

Yutma Güçlüğü Nedir?

Yutma güçlüğü, kişinin yiyecekleri, sıvıları veya tükürüğü normal şekilde yutmakta zorlanmasıdır. Bazı hastalar lokmanın boğazda takıldığını tarif ederken, bazı hastalar yemek borusunda veya göğüs arkasında takılma hissi yaşar. Bazı kişilerde yalnızca katı gıdalarda zorlanma olurken, bazı kişilerde hem katı hem sıvı gıdaların yutulması zorlaşabilir.

Yutma güçlüğü, ağız ve boğaz aşamasından kaynaklanabileceği gibi yemek borusu kaynaklı da olabilir. Boğazda takılma, yutarken öksürme, sıvıların genze kaçması veya boğulma hissi daha çok ağız-boğaz yutma sorunlarını düşündürebilir. Lokmanın göğüs arkasında veya yemek borusunda takılması ise yemek borusu hastalıkları açısından değerlendirilmelidir.

Yutma Güçlüğü Neden Olur?

• Reflü hastalığına bağlı yemek borusu tahrişi,
• Yemek borusu iltihabı yani özofajit,
• Yemek borusunda darlık veya daralma,
• Yemek borusunda halka, perde veya yapısal geçiş problemleri,
• Eozinofilik özofajit gibi alerjik yemek borusu hastalıkları,
• Akalazya ve yemek borusu hareket bozuklukları,
• Yemek borusunda takılan gıda parçaları,
• Mide fıtığı ve uzun süreli reflüye bağlı değişiklikler,
• İlaçlara bağlı yemek borusu tahrişi,
• Enfeksiyonlar veya bağışıklık sistemiyle ilişkili durumlar,
• Nörolojik hastalıklar, inme veya kas-sinir sistemi sorunları,
• Nadiren yemek borusu veya çevre dokularla ilişkili kitleler.

Yemek Borusu Kaynaklı Yutma Güçlüğü Nasıl Anlaşılabilir?

Yutma Güçlüğü Hangi Hastalıklarla İlişkili Olabilir?

Yutma güçlüğünün nedeni her hastada aynı değildir. Şikayetin katı gıdalarda mı, sıvılarda mı, yoksa her ikisinde mi olduğu; ağrı, reflü, kilo kaybı, kusma, öksürük veya boğulma hissinin eşlik edip etmediği değerlendirme sürecinde önemlidir.

• Reflü hastalığı: Uzun süren reflü, yemek borusunda tahriş, özofajit veya darlık gelişimine katkı sağlayabilir.
• Özofajit: Yemek borusu iltihabı yutarken ağrı, yanma ve takılma hissine neden olabilir.
• Yemek borusu darlığı: Katı gıdaların takılması, yavaş yeme ihtiyacı ve lokmanın aşağı inmemesiyle kendini gösterebilir.
• Eozinofilik özofajit: Alerjik yapıyla ilişkili yemek borusu hastalığıdır; tekrarlayan lokma takılması ve yutma güçlüğü yapabilir.
• Akalazya: Yemek borusunun mideye geçişinde ve hareketlerinde bozulma ile katı-sıvı yutma güçlüğü, gıdanın geri gelmesi ve kilo kaybı görülebilir.
• Yemek borusu hareket bozuklukları: Yemek borusunun kasılma düzenindeki sorunlar yutma güçlüğü ve göğüs ağrısı ile birlikte olabilir.
• Mide fıtığı: Reflü şikayetleriyle birlikte yutma zorluğu bazı hastalarda değerlendirilebilir.
• Nörolojik hastalıklar: İnme, Parkinson hastalığı veya kas-sinir sistemi hastalıkları ağız-boğaz yutma fonksiyonunu etkileyebilir.
• Yemek borusu tümörleri: Özellikle ilerleyici yutma güçlüğü, kilo kaybı ve iştahsızlıkla birlikte görülüyorsa araştırılması gerekir.

Yutma Güçlüğüne Eşlik Eden Belirtiler Nelerdir?

Yutma güçlüğü değerlendirilirken yalnızca yutmanın zor olup olmadığı değil, bu şikayete eşlik eden diğer belirtiler de dikkate alınır. Bu belirtiler yutma güçlüğünün boğaz, yemek borusu, mide veya nörolojik kaynaklı olup olmadığını anlamada yardımcı olabilir.

Yutma Güçlüğünde Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Yutma güçlüğü ihmal edilmemesi gereken bir belirtidir. Özellikle şikayet yeni başladıysa, giderek artıyorsa, yemek takılması yaşanıyorsa veya kilo kaybı, kansızlık ve kanama bulguları eşlik ediyorsa gastroenteroloji değerlendirmesi gerekir.

• Yutma güçlüğü birkaç günden uzun sürüyorsa,
• Lokmalar sık sık boğazda veya yemek borusunda takılıyorsa,
• Katı gıdalarda başlayan zorlanma zamanla sıvılara da ilerliyorsa,
• Yutarken ağrı, yanma veya göğüs arkasında rahatsızlık varsa,
• Mide yanması, reflü veya ağza acı su gelmesi eşlik ediyorsa,
• Açıklanamayan kilo kaybı veya iştahsızlık varsa,
• Kansızlık, siyah dışkılama veya kanlı kusma gibi bulgular varsa,
• Tekrarlayan yemek takılması yaşanıyorsa,
• Endoskopi gerekip gerekmediğinin değerlendirilmesi gerekiyorsa hekime başvurulabilir.

Acil Değerlendirme Gerektirebilecek Belirtiler

Bazı yutma güçlüğü durumları acil değerlendirme gerektirir. Özellikle yemek borusunda gıda takılması, tükürüğü yutamama, nefes alma güçlüğü veya boğulma hissi varsa zaman kaybetmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Yutma Güçlüğünde Endoskopi Gerekir mi?

Yutma güçlüğünde endoskopi gerekliliği hastanın şikayetlerine, yaşına, yutma güçlüğünün süresine, ilerleyici olup olmamasına, reflü bulgularına, kilo kaybı, kansızlık veya kanama belirtilerine göre değerlendirilir. Yemek borusu kaynaklı yutma güçlüğünde endoskopi, yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının değerlendirilmesine yardımcı olur.

Endoskopi ile reflüye bağlı yemek borusu tahrişi, özofajit, yemek borusu darlığı, halka, ülser, mide fıtığı, eozinofilik özofajit bulguları, polipler veya farklı yapısal nedenler araştırılabilir. Hekimin gerekli görmesi halinde işlem sırasında biyopsi alınabilir veya bazı darlıklara yönelik ek işlemler planlanabilir.

Yutma Güçlüğünde Diğer Tetkikler Gerekir mi?

Her hastada aynı tetkik gerekmez. Bazı hastalarda endoskopi yeterli bilgi sağlayabilirken, bazı durumlarda yemek borusunun hareketlerini, geçişini veya reflü ilişkisini değerlendirmek için farklı testler gündeme gelebilir.

• Endoskopi: Yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının iç yüzeyini değerlendirmek için kullanılabilir.
• Biyopsi: Eozinofilik özofajit, iltihap veya farklı durumları araştırmak için gerekebilir.
• Baryumlu grafi: Yemek borusundan geçişin görüntülenmesine yardımcı olabilir.
• Yemek borusu manometrisi: Yemek borusu hareket bozuklukları ve akalazya gibi durumlarda değerlendirilebilir.
• pH veya impedans değerlendirmesi: Reflü ile ilişkili şikayetlerin araştırılmasında kullanılabilir.
• KBB veya nöroloji değerlendirmesi: Boğaz aşamasında yutma sorunu, sıvıların genze kaçması, öksürük veya nörolojik bulgular varsa gerekebilir.

Yutma Güçlüğünde Gastroenteroloji Değerlendirmesi Nasıl Yapılır?

Gastroenteroloji değerlendirmesinde yutma güçlüğünün ne zamandır devam ettiği, katı gıdalarda mı sıvılarda mı olduğu, ilerleyip ilerlemediği, yemek takılması yaşanıp yaşanmadığı ve reflü şikayetlerinin eşlik edip etmediği ayrıntılı şekilde sorgulanır.

• Hastanın şikayetleri ve tıbbi öyküsü ayrıntılı olarak dinlenir.
• Yutma güçlüğünün boğaz kaynaklı mı, yemek borusu kaynaklı mı olabileceği değerlendirilir.
• Katı gıda, sıvı gıda veya her ikisinde zorlanma olup olmadığı sorgulanır.
• Reflü, mide yanması, ağza acı su gelmesi, göğüs ağrısı ve kilo kaybı gibi belirtiler değerlendirilir.
• Daha önce yapılmış endoskopi, patoloji, kan tahlili veya görüntüleme raporları incelenir.
• Endoskopi ve gerekli diğer tetkikler kişiye özel olarak planlanabilir.
• Tanı, takip ve tedavi süreci hekim değerlendirmesine göre belirlenir.

Yutma Güçlüğü Şikayetinde Dikkat Edilebilecek Noktalar

Yutma güçlüğünde kendi kendine uzun süre ilaç kullanmak veya şikayetin geçmesini beklemek doğru olmayabilir. Özellikle lokma takılması, ilerleyici yutma zorluğu, kilo kaybı veya kanama bulguları varsa değerlendirme geciktirilmemelidir.

Manisa’da Yutma Güçlüğü İçin Gastroenteroloji Değerlendirmesi

Uzm. Dr. Erhan Ergin, Manisa Yunusemre’deki muayenehanesinde yutma güçlüğü, lokma takılması, yemek borusunda takılma hissi, reflü, mide yanması, özofajit ve üst sindirim sistemi şikayetleri olan hastaları gastroenteroloji alanında değerlendirmektedir. Manisa başta olmak üzere İzmir ve çevre ilçelerden başvuran hastalar randevu oluşturarak muayene süreci hakkında bilgi alabilir.

Sık Sorulan Sorular

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Yutma güçlüğünün nedeni kişiden kişiye değişebilir. Tanı, tedavi ve takip süreci hekim değerlendirmesiyle planlanmalıdır. Tükürük yutamama, yemek takılması, nefes alma güçlüğü, kanlı kusma, siyah dışkılama, şiddetli göğüs ağrısı veya hızla kötüleşen genel durum varsa acil sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.